فایل Gerber چیست و چرا تنها فرمت قابل قبول تولید PCB است؟

 

چه اطلاعاتی داخل فایل Gerber وجود دارد

فایل Gerber شامل اطلاعات دقیق هندسی و گرافیکی هر لایه از PCB است که مستقیماً برای تولید استفاده می‌شود. این اطلاعات مشخص می‌کنند چه چیزی باید ساخته شود، نه چرا یا بر اساس چه منطقی.

به‌طور مشخص، در فایل‌های Gerber موارد زیر وجود دارد:

• شکل و موقعیت دقیق مسیرهای مسی، پدها و پولیگان‌ها
• لایه‌های مسی بالا و پایین (و لایه‌های داخلی در بردهای چندلایه)
• نواحی باز و بسته سولدرماسک
• محل و طرح سیلک‌اسکرین (نوشته‌ها و علائم)
• واحد اندازه‌گیری، دقت مختصات و مقیاس رسم
• تعریف اپرچرها و اشکال مورد استفاده در رسم لایه‌ها

Gerber شامل اطلاعات شماتیک، نت‌لیست، نام قطعات، قوانین طراحی یا مقادیر الکتریکی نیست. به همین دلیل، هر فایل Gerber باید به‌عنوان یک خروجی نهایی و تأییدشده برای تولید در نظر گرفته شود، نه یک فایل قابل تفسیر یا اصلاح در کارخانه.

 

لایه‌های استاندارد در فایل Gerber

در یک پروژه PCB، فایل Gerber به‌صورت یک فایل واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای از فایل‌هاست که هرکدام نمایانگر یک لایه مشخص از برد هستند. هر لایه نقش مشخصی در فرآیند تولید دارد و به‌صورت مستقل به کارخانه ارسال می‌شود.

لایه‌های استانداردی که معمولاً در فایل‌های Gerber وجود دارند عبارت‌اند از:

• لایه مسی بالا (Top Copper): مسیرها و پدهای سمت قطعات
• لایه مسی پایین (Bottom Copper): مسیرها و پدهای سمت زیر برد
• لایه‌های مسی داخلی (Inner Layers): مخصوص بردهای چندلایه
• سولدرماسک بالا و پایین (Top/Bottom Solder Mask): نواحی محافظت‌شده و باز برای لحیم‌کاری
• سیلک‌اسکرین بالا و پایین (Top/Bottom Silkscreen): نوشته‌ها، علائم و راهنمای مونتاژ
• لایه دریل (Drill / Excellon): اطلاعات سوراخ‌کاری و وایاها
• لایه مکانیکی یا Outline: شکل نهایی برد و برش آن

هر کدام از این لایه‌ها مستقیماً در یکی از مراحل تولید استفاده می‌شوند و حذف یا اشتباه بودن هر لایه می‌تواند باعث تولید برد ناقص یا غیرقابل استفاده شود.

 

فایل Drill (Excellon) چیست و چرا جداگانه ارسال می‌شود

فایل Drill که معمولاً با فرمت Excellon ارائه می‌شود، شامل اطلاعات دقیق سوراخ‌کاری PCB است. این فایل مشخص می‌کند چه سوراخ‌هایی با چه قطرهایی و در چه مختصاتی باید ایجاد شوند؛ شامل سوراخ پایه قطعات، وایاها و سوراخ‌های مکانیکی.

اطلاعات دریل به‌صورت جداگانه ارسال می‌شود زیرا فرآیند سوراخ‌کاری در خط تولید PCB مرحله‌ای مستقل از لیتوگرافی لایه‌های مسی است و توسط دستگاه‌های CNC دریل انجام می‌شود. این دستگاه‌ها مستقیماً از فایل Excellon تغذیه می‌شوند و نمی‌توانند اطلاعات سوراخ‌ها را به‌طور دقیق از لایه‌های مسی Gerber استخراج کنند.

جدا بودن فایل Drill باعث دقت بالاتر، کنترل بهتر قطر سوراخ‌ها و کاهش خطای تولید می‌شود. به همین دلیل، بدون فایل Excellon صحیح، تولید PCB حتی در صورت داشتن Gerber کامل نیز امکان‌پذیر نیست.

 

چرا فایل شماتیک یا سورس جایگزین Gerber نیست

فایل شماتیک یا سورس طراحی فقط منطق الکتریکی مدار را توصیف می‌کند، نه شکل فیزیکی برد. این فایل‌ها مشخص می‌کنند کدام پایه‌ها به هم متصل‌اند، اما هیچ اطلاعات دقیقی درباره مسیرکشی، ابعاد پدها، فاصله‌ها، سوراخ‌کاری یا شکل نهایی PCB ارائه نمی‌دهند.

تولید PCB یک فرآیند کاملاً فیزیکی و هندسی است. ماشین‌آلات کارخانه به داده‌های دقیق مختصات، اشکال برداری و لایه‌بندی نیاز دارند؛ اطلاعاتی که فقط در فایل Gerber و Drill وجود دارد. تبدیل مستقیم شماتیک یا فایل سورس به برد قابل تولید بدون تصمیم‌گیری‌های طراحی، اعمال قوانین ساخت و مسیرکشی عملاً غیرممکن است.

به همین دلیل، شماتیک یا سورس می‌تواند ورودی طراحی باشد، اما مرجع تولید نیست. تنها فایل Gerber است که نتیجه نهایی تمام تصمیمات طراحی را به‌صورت قابل ساخت به کارخانه منتقل می‌کند.

 

خطاهای رایج در Gerber که منجر به تولید اشتباه می‌شود

بیشتر خطاهای تولید PCB ناشی از مشکل در Gerber هستند، نه خطای کارخانه. این خطاها معمولاً در مرحله خروجی گرفتن یا بررسی نهایی رخ می‌دهند و مستقیماً به ساخت برد معیوب منجر می‌شوند.

رایج‌ترین خطاها عبارت‌اند از:

• ارسال ناقص لایه‌ها (مثلاً نبودن Solder Mask یا Silkscreen)
• اشتباه در فایل Drill یا عدم تطابق آن با لایه‌های مسی
• جابجایی یا مقیاس اشتباه به‌دلیل تنظیم نادرست واحد اندازه‌گیری
• مسیرها یا پدهای بسیار نازک‌تر از حد قابل تولید
• نوشته‌های سیلک روی پد یا سوراخ‌ها
• باز بودن یا بسته شدن اشتباه سولدرماسک روی پدها
• عدم تطابق Outline برد با ابعاد واقعی طراحی
• استفاده از Gerber قدیمی یا خروجی غیرنهایی

این نوع خطاها معمولاً در کارخانه اصلاح نمی‌شوند و نتیجه آن تولید بردی است که از نظر فیزیکی با انتظار طراح مطابقت ندارد، حتی اگر مدار از نظر منطقی درست طراحی شده باشد.

 

تفاوت Gerber صحیح با Gerber ناقص یا اشتباه

Gerber صحیح یک خروجی Production-Ready است؛ یعنی تمام لایه‌های لازم را دارد، با هم سازگارند و دقیقاً مطابق با مشخصات فنی سفارش تولید شده‌اند. در این حالت، هر لایه به‌درستی تراز شده، فایل Drill با پدها هم‌خوانی دارد، ابعاد برد مشخص است و هیچ ابهامی برای خط تولید باقی نمی‌ماند.

در مقابل، Gerber ناقص یا اشتباه معمولاً یکی از این مشکلات را دارد: لایه‌ای حذف شده یا اشتباه نام‌گذاری شده، فایل Drill با لایه‌های مسی هم‌راستا نیست، واحد اندازه‌گیری یا مقیاس نادرست است، یا داده‌ها مربوط به نسخه قدیمی طراحی هستند. چنین Gerberi ممکن است در نگاه اول «باز شود»، اما در عمل منجر به تولید بردی می‌شود که قابل مونتاژ یا استفاده نیست.

به‌طور خلاصه، Gerber صحیح بدون نیاز به تفسیر تولید می‌شود، اما Gerber ناقص یا اشتباه حتی با بهترین کارخانه هم خروجی قابل اتکا نخواهد داشت.

 

مسئولیت صحت Gerber بر عهده چه کسی است

مسئولیت صحت فایل Gerber به‌طور کامل بر عهده طراح یا سفارش‌دهنده PCB است. Gerber خروجی نهایی طراحی محسوب می‌شود و کارخانه فرض می‌کند این فایل‌ها پیش از ارسال بررسی و تأیید شده‌اند.

کارخانه وظیفه دارد برد را دقیقاً مطابق Gerber تولید کند، نه اصلاح طراحی یا تشخیص نیت طراح. بررسی‌هایی که در کارخانه انجام می‌شود معمولاً محدود به قابلیت ساخت (DFM) است و شامل تصحیح خطاهای طراحی یا ناقص بودن اطلاعات نمی‌شود.

به همین دلیل، هرگونه اشتباه در مسیرها، لایه‌ها، سوراخ‌کاری یا ابعاد برد که در Gerber وجود داشته باشد، مسئولیتش متوجه ارسال‌کننده فایل است و نتیجه آن نیز بدون امکان اصلاح در فرآیند تولید ساخته خواهد شد.

 

چرا تغییر دستی Gerber بعد از ارسال خطرناک است

فایل Gerber یک خروجی نهایی و بدون منطق طراحی است. هرگونه تغییر دستی روی Gerber به‌معنای ویرایش مستقیم داده‌های تولیدی، بدون دسترسی به نت‌لیست، قوانین طراحی و وابستگی‌های الکتریکی است. در این شرایط، امکان قطع شدن نت‌ها، تغییر ناخواسته پهنای مسیرها یا به‌هم‌ریختن تراز لایه‌ها به‌سادگی وجود دارد.

برخلاف فایل طراحی، Gerber هیچ مکانیزمی برای کنترل خطا (DRC) یا بررسی اتصال الکتریکی ندارد. بنابراین حتی یک اصلاح ظاهراً کوچک—مثل جابجایی پد یا حذف مسیر—می‌تواند باعث خرابی کامل مدار شود بدون اینکه خطا به‌صورت خودکار شناسایی شود. به همین دلیل، هر اصلاح باید در فایل طراحی انجام و سپس Gerber جدید و یکپارچه تولید شود، نه اینکه Gerber موجود به‌صورت دستی دستکاری شود.

 

بررسی (Preview) فایل Gerber قبل از ثبت سفارش

بررسی پیش‌نمایش فایل Gerber آخرین و مهم‌ترین مرحله قبل از ثبت سفارش PCB است. در این مرحله باید خروجی Gerber را دقیقاً همان‌طور که کارخانه می‌بیند بررسی کرد، نه بر اساس فایل طراحی یا فرضیات ذهنی.

در Preview، مواردی مانند هم‌ترازی لایه‌ها، صحت Outline برد، تطابق فایل Drill با پدها، باز و بسته بودن سولدرماسک و جای‌گیری سیلک‌اسکرین باید کنترل شوند. این بررسی ساده می‌تواند خطاهایی را آشکار کند که در محیط طراحی دیده نمی‌شوند.

نادیده گرفتن Preview معمولاً به معنی ارسال Gerber تأییدنشده است و نتیجه آن، تولید بردی خواهد بود که هرچند دقیق ساخته شده، اما با انتظار طراح مطابقت ندارد.

 

ارتباط Gerber با مشخصات فنی سفارش (ضخامت، مس، رنگ، پوشش نهایی)

فایل Gerber فقط شکل و الگوی لایه‌ها را مشخص می‌کند و به‌تنهایی شامل مشخصات فیزیکی برد مانند ضخامت، وزن مس، رنگ سولدرماسک یا نوع پوشش نهایی نیست. این مشخصات از طریق فرم ثبت سفارش به کارخانه اعلام می‌شوند.

با این حال، Gerber و مشخصات فنی باید کاملاً با هم سازگار باشند. برای مثال، پهنای مسیرها و فاصله‌ها در Gerber باید با ضخامت مس انتخاب‌شده هم‌خوانی داشته باشند، یا طراحی پدها باید متناسب با نوع پوشش نهایی (HASL یا ENIG) انجام شده باشد. اگر بین Gerber و مشخصات سفارش تناقض وجود داشته باشد، کارخانه معمولاً Gerber را مرجع قرار می‌دهد و نتیجه می‌تواند بردی باشد که از نظر عملکرد یا مونتاژ مشکل دارد.

به‌صورت عملی، Gerber می‌گوید چه چیزی ساخته شود و مشخصات فنی می‌گویند با چه ویژگی‌هایی ساخته شود؛ این دو باید قبل از ثبت سفارش به‌طور آگاهانه هماهنگ شوند.

 

Gerber برای برد تک‌لایه، دولایه و چندلایه چه تفاوتی دارد

تفاوت Gerber در انواع بردها به تعداد و نوع لایه‌هایی برمی‌گردد که باید به‌صورت مجزا و دقیق به کارخانه ارائه شوند. ساختار Gerber با پیچیدگی برد تغییر می‌کند، نه فرمت آن.

در برد تک‌لایه، Gerber معمولاً شامل یک لایه مسی، سولدرماسک همان سمت، سیلک‌اسکرین و فایل Drill است. مسیرکشی فقط روی یک سطح انجام می‌شود و هم‌ترازی لایه‌ها ساده‌تر است.

در برد دولایه، دو فایل مجزای مسی (Top و Bottom) وجود دارد و فایل Drill نقش حیاتی‌تری پیدا می‌کند، زیرا وایاها اتصال بین دو لایه را برقرار می‌کنند. تطابق دقیق سوراخ‌ها با پدهای هر دو لایه در این حالت بسیار مهم است.

در بردهای چندلایه، Gerber شامل چندین لایه مسی داخلی به‌همراه لایه‌های بیرونی است. ترتیب لایه‌ها (Stack-up) باید مشخص باشد و هم‌خوانی بین Gerber لایه‌های داخلی و ساختار فیزیکی برد اهمیت بالایی دارد. هر خطا در نام‌گذاری یا ترتیب لایه‌ها می‌تواند باعث تولید بردی کاملاً اشتباه شود.

در همه حالت‌ها، فرمت Gerber یکسان است، اما تعداد لایه‌ها و حساسیت هماهنگی بین آن‌ها با افزایش پیچیدگی برد به‌شدت افزایش می‌یابد.

 

Gerber و سیلک‌اسکرین: اشتباهات رایج چاپ نوشته‌ها

لایه سیلک‌اسکرین در Gerber برای چاپ نوشته‌ها، علائم و راهنمای مونتاژ استفاده می‌شود، اما یکی از پرتکرارترین منابع خطای تولید است. این خطاها معمولاً باعث ناخوانا شدن یا حذف کامل نوشته‌ها می‌شوند.

اشتباهات رایج شامل موارد زیر است:

• استفاده از فونت یا خطوط بسیار نازک‌تر از حد قابل چاپ کارخانه
• قرار گرفتن نوشته یا علائم روی پدها یا سوراخ‌ها
• هم‌پوشانی سیلک‌اسکرین با نواحی باز سولدرماسک
• فاصله ناکافی نوشته‌ها از لبه برد
• ارسال سیلک‌اسکرین روی لایه اشتباه (Top به‌جای Bottom یا برعکس)

کارخانه‌ها معمولاً برای جلوگیری از مشکل لحیم‌کاری، بخش‌هایی از سیلک‌اسکرین را حذف می‌کنند، نه اصلاح. بنابراین هر نوشته‌ای که در Gerber اصولی طراحی نشده باشد، در خروجی نهایی ناقص، حذف‌شده یا ناخوانا خواهد بود.

 

Gerber و پدها: خطاهای رایج لحیم‌کاری

پدها در فایل Gerber مستقیماً کیفیت و امکان‌پذیری لحیم‌کاری را تعیین می‌کنند و کوچک‌ترین خطا در طراحی آن‌ها می‌تواند مونتاژ برد را با مشکل جدی مواجه کند.

خطاهای رایج شامل موارد زیر است:

• کوچک‌تر بودن پد نسبت به استاندارد قطعه و عدم تحمل خطای مونتاژ
• باز یا بسته بودن اشتباه سولدرماسک روی پدها
• فاصله ناکافی بین پدها که منجر به اتصال قلع (Solder Bridge) می‌شود
• عدم هم‌راستایی پدها با سوراخ‌های فایل Drill
• طراحی نامناسب پد برای قطعات توان یا جریان بالا

این مشکلات معمولاً در مرحله تولید اصلاح نمی‌شوند و نتیجه آن بردی است که از نظر الکتریکی درست به‌نظر می‌رسد، اما در عمل به‌سختی یا اصلاً قابل لحیم‌کاری نیست. به همین دلیل، بررسی دقیق پدها در Gerber قبل از ثبت سفارش ضروری است.

 

آیا Gerber قابل ویرایش است؟ چه زمانی نباید ویرایش شود

از نظر فنی، فایل Gerber قابل ویرایش است، اما نباید به‌عنوان محل اصلاح طراحی استفاده شود. Gerber فقط شامل داده‌های گرافیکی است و هیچ اطلاعی از نت‌لیست، قوانین طراحی یا منطق مدار ندارد. هر ویرایش مستقیم روی Gerber، بدون این اطلاعات انجام می‌شود و ریسک خطای پنهان را به‌شدت بالا می‌برد.

ویرایش Gerber فقط در موارد بسیار محدود مانند اصلاح متن سیلک‌اسکرین یا تغییرات جزئی غیرالکتریکی قابل توجیه است. در هر حالتی که تغییر به مسیرها، پدها، وایاها یا سوراخ‌کاری مربوط شود، ویرایش Gerber خطرناک است و باید اصلاح در فایل طراحی انجام شده و سپس Gerber جدید تولید شود.

به‌طور خلاصه، Gerber قابل ویرایش هست، اما وقتی پای اتصال الکتریکی و تولید در میان است، نباید ویرایش شود.

 

Gerber نهایی (Production Ready) یعنی چه

Gerber نهایی یا Production Ready به فایلی گفته می‌شود که تمام تصمیمات طراحی در آن قطعی شده و بدون نیاز به اصلاح یا تفسیر قابل ارسال به خط تولید است. این Gerber شامل همه لایه‌های لازم، فایل Drill صحیح، ابعاد نهایی برد و نام‌گذاری درست لایه‌هاست و با مشخصات فنی سفارش کاملاً هم‌خوانی دارد.

در یک Gerber Production Ready، مسیرها، پدها، سوراخ‌ها، سولدرماسک و سیلک‌اسکرین همگی بررسی شده‌اند و خروجی دقیقاً همان چیزی است که انتظار می‌رود ساخته شود. به بیان ساده، Gerber نهایی فایلی است که اگر مستقیماً وارد تولید شود، نتیجه آن بردی قابل استفاده و بدون غافلگیری خواهد بود.

 

چک‌لیست نهایی قبل از آپلود Gerber در فرم سفارش

قبل از آپلود فایل Gerber، باید اطمینان حاصل شود که خروجی ارسال‌شده نسخه نهایی و قابل تولید است. این بررسی کوتاه می‌تواند از خطاهای پرهزینه در تولید جلوگیری کند.

مواردی که باید کنترل شوند:

• وجود تمام لایه‌های موردنیاز (Copper، Solder Mask، Silkscreen، Outline)
• تطابق فایل Drill با پدها و وایاها
• صحت ابعاد و شکل نهایی برد (Outline)
• هم‌ترازی کامل همه لایه‌ها در Preview
• بررسی باز و بسته بودن صحیح سولدرماسک روی پدها
• خوانایی و محل درست سیلک‌اسکرین
• استفاده از آخرین نسخه طراحی برای خروجی Gerber
• سازگاری Gerber با مشخصات فنی انتخاب‌شده در فرم سفارش

اگر هرکدام از این موارد نامشخص یا بررسی نشده باشد، Gerber هنوز Production Ready محسوب نمی‌شود و ریسک تولید برد اشتباه بالا خواهد بود.

 

اگر Gerber اشتباه باشد چه اتفاقی می‌افتد (سناریوهای واقعی)

اگر Gerber اشتباه باشد، کارخانه باز هم برد را تولید می‌کند؛ چون وظیفه کارخانه اجرای دقیق فایل دریافتی است، نه تشخیص نیت طراح. نتیجه این وضعیت معمولاً یکی از سناریوهای زیر است:

• برد ساخته می‌شود، اما قطعات روی آن جا نمی‌خورند چون پدها یا سوراخ‌ها اشتباه هستند
• مدار از نظر ظاهری سالم است، اما به‌دلیل قطع شدن مسیر یا اتصال ناخواسته، کار نمی‌کند
• سیلک‌اسکرین ناقص یا حذف شده و مونتاژ را دچار خطا می‌کند
• سولدرماسک اشتباه باعث اتصال قلع یا لحیم‌کاری بسیار سخت می‌شود
• ابعاد برد با قاب یا محل نصب سازگار نیست

در همه این حالت‌ها، برد «درست تولید شده»، اما غیرقابل استفاده است. هزینه، زمان و تأخیر پروژه مستقیماً متوجه سفارش‌دهنده خواهد بود، نه کارخانه.

 

ارتباط Gerber با DFM Check در کارخانه

بررسی DFM در کارخانه مستقیماً روی فایل Gerber انجام می‌شود، نه روی فایل طراحی. در این مرحله، کارخانه فقط بررسی می‌کند که الگوهای موجود در Gerber قابل ساخت با فرآیندهای تولیدی آن‌ها هست یا نه؛ نه اینکه طراحی از نظر الکتریکی یا کاربردی درست باشد.

DFM Check مواردی مثل حداقل پهنای مسیر، فاصله‌ها، قطر سوراخ‌ها و هم‌ترازی لایه‌ها را کنترل می‌کند. اگر Gerber از نظر تولیدی مشکل داشته باشد، کارخانه ممکن است هشدار دهد یا سفارش را متوقف کند. اما اگر Gerber از نظر ساخت قابل قبول باشد—even اگر از نظر عملکرد اشتباه باشد—DFM آن را رد نمی‌کند.

به‌طور خلاصه، DFM تضمین می‌کند Gerber قابل تولید است، نه اینکه مدار درست طراحی شده است.

 

چرا پشتیبانی نمی‌تواند Gerber شما را «حدس» بزند

فایل Gerber تنها مرجع قطعی تولید است و هیچ اطلاعاتی درباره نیت طراح، عملکرد مدار یا نسخه صحیح طراحی در خود ندارد. پشتیبانی فقط همان چیزی را می‌بیند که در Gerber وجود دارد و هیچ مبنای فنی برای «حدس زدن» اینکه چه چیزی باید تغییر کند ندارد.

هرگونه تفسیر یا حدس زدن به‌جای طراح، به‌معنای دخالت در طراحی و پذیرش مسئولیت فنی است؛ کاری که نه امکان‌پذیر است و نه منطقی. حتی تغییرات به‌ظاهر واضح—مثل اصلاح مسیر یا جابجایی پد—می‌تواند منجر به خرابی مدار شود.

به همین دلیل، پشتیبانی فقط می‌تواند مشکلات شکلی یا تولیدی را گزارش کند، اما تصمیم و اصلاح نهایی Gerber همیشه باید توسط طراح انجام شود.

 

جمع‌بندی: چرا Gerber تنها زبان مشترک طراح و کارخانه است

Gerber تنها فرمتی است که طراحی را بدون وابستگی به نرم‌افزار، تفسیر یا فرضیات انسانی، به داده‌ای قابل تولید تبدیل می‌کند. تمام تصمیمات فنی، ابعادی و لایه‌بندی در Gerber نهایی می‌شوند و کارخانه دقیقاً بر اساس همین داده‌ها عمل می‌کند.

طراح با Gerber می‌گوید «چه چیزی ساخته شود» و کارخانه بدون دانستن منطق مدار، همان را اجرا می‌کند. این شفافیت و قطعیت باعث می‌شود Gerber به زبان مشترک، بدون ابهام و مورد توافق هر دو طرف در فرآیند تولید PCB تبدیل شود.

 

نکته پایانی قبل از ثبت سفارش

فایل Gerber که ارسال می‌کنید، دقیقاً همان چیزی است که ساخته می‌شود—نه کمتر، نه بیشتر. اگر این فایل بررسی نشده یا نهایی نباشد، نتیجه هرچقدر هم دقیق تولید شود، می‌تواند غیرقابل استفاده باشد. به همین دلیل، قبل از ثبت سفارش حتماً Gerber خود را Preview و کنترل کنید.

اگر در هر مرحله—از خروجی گرفتن Gerber تا تطابق آن با مشخصات فنی سفارش—کوچک‌ترین ابهامی دارید، قبل از ثبت نهایی از ما بپرسید. پرسیدن سؤال قبل از تولید، همیشه کم‌هزینه‌تر از اصلاح بعد از تولید است.

ما این فرآیند را هر روز، در مقیاس صنعتی انجام می‌دهیم و زبان Gerber را از نگاه کارخانه می‌فهمیم. اگر قرار است PCB شما بدون ریسک و دقیق تولید شود، اینجا امن‌ترین نقطه برای ثبت سفارش است.